Se lo “Forum d’Òc” vòu acampar a l’entorn de la lenga e de la cultura, s’acompanha d’un tir agropat d’occitanistas “istorícs” sus aquelei que son ideologia “non occitana” (marxisme per exemple), son sentit nacionau “non occitan” (francés per exemple) empachan de capitar Occitania-Nacion : lei traites consciénts son denonciats, ai alienats de si mirar dins lo “rostre de l’ídol” , reconéisser son mau, faire peniténcia.
Ansin de doas intervencions recentas d’òmes de fe e d’òbras. Vèn de ne’n publicar una Tr’òc (n°15, mars 1992), coma publica tot abonat : es positiu que J.Blanc se siá espurgat : s’eu (que cadun coneis sa dubertura, e la luciditat d’analisi : mi sovèni especialament de sa critica dau n°5 d’Amiras) argumenta ansin, e parla sus aqueu ton, si pòt imaginar que per fòrça occitanistas l’unanimisme proclamat es pas unitat dins la diversitat, mai virtualament unanimisme de l’exclusion.
En de que sèrve d’argumentar ? “Les faits ne pénètrent pas dans le monde où vivent nos croyances” disiá Prost. Ai legeires de perseguir, se vòlon, un debat que sembla utíl a la capitada occitana. Mai se pren aqueste ton, siáu pas prenaire : la respònsa que J.Blanc exigís es lo darrièr “apòrt teoric” que doni au “psycho-drame” occitanista, se ne’n portarà pas pus mau, me ne’n portarai mielhs. Me ne’n tendrai a mon plaser de legeire e de cercaire (amator).
Lei doas intervencions donc :
Despietados lo Dallas occitanista  ! Occitans ! : ambe “La sortida de l’infèrn”, nòstre I.R nacional desnoncia d’una escorcha fulguranta “lo mur de silenci montat per d’unes “occitans” (i comprés de l’IEO) als “renovators-refondators” de tota mena en passant pel Felibritge d’aqueste band de Ròse sus la poësia de lenga d’òc tanlèu que se vestís de grafia mistralenca. /.../ L’epòca es recenta qu’òm vesiá encara de progressistas-terroristas s’ocupar d’escanar, pel silenci mai encara que pel sarcasme, tot çò que dintrava pas dins sa logica antinacionala occitana, sa vista de l’istòria, sas causidas esteticas de referéncia a l’ideologia dominanta e a sos ukases ortografics. Mas aquò rai : aquel temps es finit. Ambe lo mur de Berlin engrunat, l’Empèri sovietic a tròces e a bocins, e tot lo demai, se va poder respirar un pauc melhor. E ne cal aprofitar per far fèsta a totes los que manquèron de se far escanar. La granda victima de la glaciacion me sembla èsser Sully-André Peyre”. Sully es a bòn drech saludat coma poëta dei grands. Es de segur tròp mau coneissut : conspiracion marxista ? I.R evoca pas brica la situacion de la poësia, francesa e mai occitana, son public estrechon, la distància presa per S.A.P ambe lo Felibrige e l’Occitanisme, son refus d’estre citat e recuperat, etc etc. Nos dis pas de que empachava lei successius responsables de l’IEO, pas gaire marxistas, de lo celebrar, coma o faguèron per Nelli ? Mai es benlèu subretot saludat aicí S.A.P per çò que poiriá representar (poëta nacionau nòstre, planetari, “Pessoa de lenga d’òc” ) : eu que de lònga au servici de la Lenga, de lònga refusèt lo nacionalisme, lo vaquí bòn per lo servici nacionau, onte “farà da se” Occitania, espurgada dei fossiles marxistas, apatridas e francés alencòp. Alara que la question de SAP es sempre de si demandar, coma o fa tot creator veritable, de qu’es la fonccion dei lengas, de l’occitan, dau francés, etc, dins la veritat de son raport a se e au monde. La lenga es pas simbèu, encara mens rebat de la realitat, e mai siá “nacionala”.
Tr’òc : esperaviam de J.Blanc un resson de sa reflexion sus Jaurés (esperlongada après son bèu Jaurés e Occitània, Vent Terral, 1985). J.Blanc qu’ambe son Vent Terral ( anèm, me citi : cf. Tr’òc n°3, mars 1991, “Handi-bag e Vent Terral”) publiquèt Assemat, Barsòtti, S.Bec, P.Bec, J.Blanc, S.Carles, Chatbèrt, R.Gogaud, Lafont, Laus, Marx (e òc), Memmi-Rapin, Pecot, Racochot, R.Roche, I.Roqueta, Vaselhas, M.C.Viguièr...ne’n oblidi, que vèn de donar de Louise Paulin, René Rouquier, sa Correspondance 1936-1944, que bailejèt una revista duberta que lo sosten deis Occitanistas de la bòna li manquèt, coma manquèt longtemps mema l’informacion la mai elementària sus sei publicacions (cf. la protesta de J.B contra lo silenci de l’IEO, Vent Terral, n°11). E vaquí qu’un Vent Terral escoba “l’alienacion succursalista” (sovietica e francesa) dei 2 Tròkystas ( ?) (Damaggio e Merle) : gausam escriure dins nòstre fuelha,“plan encadrat e a la una”, que ganha ren l’occitanisme a se justificar dei re/naissenças nacionalas europencas, que d’estructuras supra-nacionalas an poscut estre aisinas de patz. Seriám donc per lei “bòns” nacionalismes, soberans, legitimas, poderós, contra lei “marrits” nacionalismes deis oprimits. Auriáu desirat que nos legiguesse, nos comprenguesse mielhs J.B avans d’instruire son procés. Mai se nos presenta ansin es que nos reçaup ansin, e probablament dins sa relectura jauressiana. Es bensai lo mai desmoralisant après 15 n° de Tr’òc.
Disiám que, per de rasons istoricas evidentas, lei “modèls” dei re/naissénças nacionalas europencas son pas nòstrei. Fau donc explicar perqué, enfonsar de pòrtas dubertas ? Per se ne’n téner ai Catalans e ai Croatas : lei Catalans (ambe cu partajèm la lenga e tant de rasons de frairejar), cadun saup que son sentiment nacionau, dins un estat arcaïc, puèi fascista, a capitat d’èstre portat tant per la borgesiá industriala que per lei jaças popularas, que correspondiá a sei interés (sovent contradictòris, mai la nacion es pas qu’unanimisme e leis occitanistas vòlon pas o sacher) e a son sentit de dignitat. L’occitanisme eu es pas sostengut per de jaças socialas, ni mai per un Pòple.
Lei Croatas (“europencs”, catolics, “liberaus”), vòlon plus demorar ambe de Serbas “balkanics”, ortodòx, “comunistas”), que pasmens an la mema lenga : l’occitanisme eu si fonda sus la comunautat de lenga. Dire aquò, e pensar que la federacion a mantengut la personalitat dei pòples, empachat de conflictes, es pas sosténer la Serbia : cf.leis articles sus Serbia e Kossòvò, que Barsòtti donèt a La Marseillaise e que torneri editar dins Cronicas (SEHTD). Mai lei tenènts d’una Occitania metafisica si pòdon demandar, per exemple, s’un còp levat lo liame nacionau francés, Gascons e Provençaux si sentirián “occitans” ren que d’aver la mema lenga ?
Escoçès, Lombards, Slovenas, etc, sabon çò que son, e la revendicacion nacionalista (onte la lenga ten pas gaire de plaça) pòt naissér en cò sieu quand l’estat e la societat son en crisa, coma recors. L’actualitat o mòstra ben. Leis Occitans ? Oc, siam de “la Granda França” (un pauc d’ironia sembla t’agradar pas, Jòrdi). Que vòs, se son jamai trufat dei très colors lei pichons Occitans coma lei pichons Venecians dei “sieunas” :
bianco rosso e verde _ color delle tre merde
Dins un estat fortament e ancianament centralisat, onte la populacion quasi tota (levats Païs basc, Alsaça, Corsega) aderís au sentit nacionau francés (que leis Occitans an tanben fargat), onte lei “minoritats” gròssas (Bretons, Occitans) an acceptat de pagar de sa depossession lingüistica lo progres que, a tort o rason, li semblava aduire l’estat-nacion, dins un estat onte la dominacion estatala de la borgesiá assegura despuèi mai de dos sègles la primautat dau politic, e onte donc la politica preniá sens qu’au nivèu nacionau (e meme dins lei revòltas “occitanas”), la linha nacionalista occitana a agut gès de sens fins ara. Es que la crisa francesa va cambiar tot aquò ? Per ara, se de poëtas proclamats caps istòrics anoncian Occitania-nacion, leis intervencions politicas occitanas sus lo terrenc son regionalistas, e pas nacionalistas.
Disiám donc que lei “models” croatas o catalan son pas nòstrei. “Coma se degun aviá pas compres qual èra lor model” ditz de nos J.B lo desmascaire (ai dos sens). Quau ? J.B pita pas a l’esca : darrièr Tr’òc, aisina d’escambis personaus, francs, duberts en totei, au servici d’un occitanisme positiu, desmasca (id.) lo model totalitàri, francés e sovietic, esquichaire dei nacionalitats. Nos empèga sus lo pitre la marca de Milady : la cocarda tricolora, “ringarde”, e l’infamanta estèla rotge (aquesta que, o sap, Bodon un temps pantaissèt sus lo cloquièr de Rodés). E nos quicha J.B de si justificar.
Siam contra lo nacionalisme deis oprimits ? Respòndi pas au nivèu dau fantasm (cubert de l’actualitat : n’autrei tanben leis Occitans, devèn s’aliberar), pòdi parlar, rababèu coma lei vielhs quand nos contavan 14-18, que de mon experiéncia. Quora ai per de bòn rescontrat lo nacionalisme francés, e lo nacionalisme deis oprimits ? L’empèri que viguèri s’escrancar es lo francés, qu’aviáu 20 ans en 1956. Nòstre president d’ara, aparaire dei drechs de l’òme, veniá de dire coma ministre de l’interior que l’Argeria èra francesa e o restariá. Conoissiáu pas l’Alibert, e, per fòrça, es pas dins lo provençalò-occitanisme que posquèri traper contra-fuec au nacionalisme francés, solidaritat ambe lo pòple algerian martirisat. E mai tard (se mi regalèri de legir, inspirats per sa guerra d’Argeria que França li aviá infligida, lei poëmas de S.Bec, lo roman de Barsòtti La tèrra deis autres, que Vent Terral publiquèt), lei grandas proclamacions sus lo colonialisme interior, o sus Occitania nacion me sembleron totjorn faussas e derisòris en rapòrt a n’aquesta realitat. Ara que L’A.L.N matrasse lei joves desesperats me fa pas regretar aquesta solidaritat. Coma de veire la poliça basca matrasssar d’obrièrs bascs, lo govern irlandés empachar una joventa violentada d’avortar fa ren regretar, o pensi, ais occitans de la bòna qu’an sostengut aquestei nacionalismes...
Sus l’engatjament politic ? L’estat-nacion francés es estat fòrt, sostengut d’un consensus nacionau. Empachèt pas de “bons français”, “blancs” o “rotges”, e mai sòcis d’organisacions “jacobinas”, de s’afogar per la lenga e la cultura d’òc. Per d’unei, que si reclamavan dau marxisme, aquest occitanisme pas gaire formulat, enrasigat dins “l’humus protestataire” occitan (e òc), prenguèt sens de s’enfurgar tant dins lei linhas de fractura d’una societat (ara a mand de desaparéisser : de que demorarà lèu dei zònas ruralas “republicanas rotjas”, dei fogaus industriaus escampilhats ?) que dins la consciença d’una dualitat de la cultura de França. Alienacion ?
Critiquèm lo centralisme occitan. Joguès sus lei mots, Jòrdi, quand dises conéisser pas aqueu “pofre centralisator, aquel Leviatan occitan que nos menaça sens que nos’n trachèssem”, estènt qu’Occitania a gès de capitala...
Lo centralisme occitan es lo d’una ideologia, que sei tenènts aurián legitimitat per capitalisar o condamnar tota activitat e creacion occitanista, per inventar la continuitat d’una istòria occitana, l’unitat d’una societat occitana, que dins son “nos” de lònga repetat proclaman, au nom d’un “pòple” que leis ignora, la lucha nacionala. “C’est la lutte finale”, (oh pardon), coma o ditz en dubertura de la brocadura Forum d’Òc un majoral occitanò-felibre de Paris : “De tot biais, avèm quitament que doas solucions davant le nas : espandir sense lassièra e ambe punhor la nòstra volontat capuda de viure e de reconeissença o far petar de bombas, estent que deman sará trop tardièr. E l’esper dels òmes es pas infinit !”. “Nos” vueje, menaças que fan pas tremolar lo poder, mai alunhan de l’occitanisme la grand part deis Occitans.
Condamnar aqueste “centralisme” condamna pas, au contrari, l’eficaç dau concept d’Occitania. La dralha unitària es mai que necessaria, e es ben per aquò qu’avèm engimbrat Tr’òc. Occitania, es a dire un donat escondut mai objectiu : l’eritatge e l’afirmacion d’una coeréncia de lenga e de civilisacion, que trespassa la diversitat des païs d’òc e l’abséncia passada o presenta d’Occitania politica. Es tanben (mai aquò es pas especific a la situacion occitana) per ara e per fòrça, un rapòrt desmitificator a la cultura, a “l’ideologia dominanta”, aquela dau neo-capitalisme triomfant : “el rostre de l’ídol” veritable.
Nos accusa J.B de parlar “la lenga de fusta dins la lenga del breç”. Désolé. Ma veritable “lenga del brèç”, c’est le français. “Habla la lengua del imperio” ? Plutôt, disons avec Brantôme (quelque peu occitan) : “Autant de langues que l’homme sçait parler, autant de fois est-il homme”.
J’ose à peine l’avouer, je reviens de Paris. J’ai flashé à Beaubourg (je sais, les provinciaux y vont) sur un “occipute” parmi les graffiti d’un Dubuffet (“Rue passagère” : parlava dau "suc", de segur). Arrêtons de raccoler avec la langue supposée dau brèç, quand nous savons que, condamnée par les structures françaises, et toujours vivante, elle est conquête permanente, plaisir personnel et découverte collective, au sein d’une réalité française, qu’elle interroge et modifie. La normalité est devant, pas derrière. Je lis dans la présentation de Vent Terral : “L’Occitanie ? un pays linguistiquement vôtre, de mère en fils, d’amante à amant”. Voire. Un peu d’italien veux-tu, hommage à ma grand mère toscane.
“La nostra Ornella Mutti girerà un film in catalano, anzi un film giocato proprio sulla dualità fra idiomo castigliano e catalano. Il titolo sarà molto significativo, L’amante bilingue, e verrà girato dal regista catalano Vicente Aranda a partire del prossimo aprile. La vicenda del film trae spunto dal romanzo omonimo di Juan Marsé, vincitore del Premio Ateneo di Siviglia, ed è un curioso intreccio di equivoci amorosi e linguistici fra una studiosa della lingua catalana e il marito che escogiterà un curioso stratagemma per riconquistarla dopo la separazione. Acanto alla Muti ci saranno Imanol Arias e Loles Léon. L’attrice italiana, precisa Aranda, ovviamente sarà doppiata”. La Repubblica, 12-3-92
La langue vient ici aussi de la femme, dispensatrice, mais on ne joue pas avec la vie. On est dans la vie. Quand nous en serons là (mais la réalité catalane, voir supra ...), nous pourrons sans faire rire parler d’amante et d’amant, opposer ou rapprocher les deux langues.
Renat MERLE