La Seyne sur Mer

Accueil > Langue d’Oc, études : auteurs, destin de la langue, événements historiques, (...) > Oc. Événements historiques > Frédéric Daucros, Célestine Daucros, la révolte de la Mer noire

Frédéric Daucros, Célestine Daucros, la révolte de la Mer noire

vendredi 31 juillet 2020, par René MERLE

Frédéric Daucros, Célestine Daucros, la révolte de la Mer Noire - témoignage en provençal.
René Merle, Culture occitane, per avançar, Éditions sociales, 1977.

Transcription fidèle de l’enregistrement du témoignage de Frédéric et Célestine Daucros, de Hyères (Var), recueilli à Aups (Var) en 1976. Ils avaient tous deux 80 ans. Le texte a été publié dans René Merle, Culture occitane, per avançar, Éditions sociales, 1977.
Frédéric Daucros
Siam partits lo 11 novembre de 1918, per l’Adriatica. En d’aquèu moment, l’aviá pas d’organisacion, mai èri dejà inscrit ai roges. D’aquí m’an mandat sus lo France e lo 23 janvier, arrivèri a Odessà, e d’aquí, en trabalhant sus lei quais, l’a tres joines Russes que s’avançan un jorn e nos dien coma aquò : « Voletz pas veire una francèsa, aquí a Odessà ? » Alors, n’autrei l’avèm dich : « Segur, l’anam veire ». Alors lo soar dau 26 fevrier nos an menat dedins una carrièra, n° 24, e aquí l’aviá una frema de 35 a 40 ans, e après avèm après qu’èra Jeanne Labourbe, èra una institutriça francèsa, qu’èra aquí per faire de tracts, per faire la progaganda per lo partit comunista ai marins e ai sordats françès. Lei Russas, son tombats coma aquò sus n’autrei, e nos a fach aderar au partit « Bloc ouvrier paysan » d’aquèu moment. Alòrs, deviam la reveire perque nos aviá donat de tracts a distribuar sus lei quais ai sordats e ai marins, mai avèm après qu’èra estada fusilhada, l’aviá quatòrge de resistants que son estats fusilhats. Aquò fa que lo 2 abrieu lo France arribèt. Mi fagueron embarcar, e lo 6, l’armada roge entrava dins Odessà, e lo soar devián nos faire tirar sus la vila, e ieu coma èri canonièr “pointeur” dei pèças de 140, mi siáu anat escondre dedins lei sotas. Fa que ma pèça a pas tirat. Foliá mandar lei marins a terra, e coma an refusat, alòrs leis an fach degajar, e partèm d’Odessà, e siam arribats a Sebastopòl. E a Sebastopòl aquí, avem fach una corvea a bòrd d’un batèu, e aquí avèm fraternisat, e avèm pas trabalhat de l’après dinar, e lo soar lei tropas bò1chevicas s’aprochavan de la vila e aquí, alòrs, en aquèu moment, an mès totei lei batèus a tirar, dei pèças de 305, de 380 e meme de 140, e ieu aquèu còp ai mai refusat. E mi siáu anat escondre dins lei sotas. Fa que ma pèça a pas tirat. E lo 19 d’abrieu, avèm profitat d’una corvea de carbon per faire revoltar l’équipage. Perqué aquí alòrs eriam organisats : l’aviá un comitat de resisténça que s’èra format a bòrd, despuèi Odessà. Ieu, receviáu la Vague. E alòrs nos mandavan aquelei jornaus, estent qu’èri obrier agricola, dedins leis envelopas de Vilmorin me rapèli, lo marchand de grènas. Alòrs, fa que es aquò que nos a fa bèn avançar per la manifestacion qu’avèm facha en Russia, e urosament de n’autrei, en estent que se siam revoltats en Russia, avèm, lei marins de la Mar Negre, e bè, a fa que la guerra anticonstitucionala qu’aviam fach lei capitalistas de totei pais d’Europa, contra la Russia, faguèt que siechèt finida. En d’aquèu moment, lo mai quand siam arrivats a Odessà, aquí alòrs justament l’aviá tota la populacion que nos regardava coma d’amics. Après, quand avèm agut l’ocasion de parlar amb’elei, nos dien : « Restatz pas trop aicí, perque aicí n’autrei çò qu’esperam es l’Armada roge. Perqué volem estre liberats de l’imperialisme ». E après, quand siam partits d’Odessà per Sebastopòl, “là” era encara mielhs perqué quand anaviam a terra, eriam “reçuts” coma de « bourgeois » e nos donavan a beure, nos donavan a manjar, perque sabián que lei Francès, que volián arrestar aquela sala guerra.
E fa que coma l’équipatge èra d’accòrd per pas faire lo carbon lo jorn de Pascas e lo lendeman, fa que trabalheriam plus e la manifestacion prenguèt bèn, perqué totei lei batèus respondéron, e lo jorn de Pascas, volien nos faire descendre totei per terra per nos faire embarcar lei Negras, per arrestar la manifestacion mai marcheriam pas. Siam descenduts qu’una trentena, e la populacion nos esperava qu’avèm pas tocat terra, e avem fach la manifestacion ambe lei drapèus roges dedins la vila a la “rue Sainte Catherine”, e en montant aquí, l’aviá la companiá de desbarcament dau Jean Bart e la companiá dau batèu grec, lo Kerlis, que nos an tirat dessus. Aqui l’aviá una cinquantena de “blessés” et bessai una vintèna de morts, e avèm agut 14 marins francès que son restats tuats, e si siam sauvats coma avem pogut per reprendre lei bòrds. E lo soar, l’aviá de colègas qu’arribavon abilhats en civil, ce que la populacion de Sebastopol li donavan de fringas perque lei Grècs, quand viavon un marin, li tiravon dessus. E coma avem décidat de partir totei lo 23 d’abriu, totei lei batèus, mai lo lendeman l’aviá totéi lei batèus qu’avian lachat, e n’autrei, alors, avèm partit solets. E siam arrivats a Bizerte, mai a Bizerte nos an arrestat a trenta-tres e nos an mès a la prison, perque lo 31 julhet, deviám estre fusilhats. Dau temps, aviam escrich ai deputats, e ièu l’aviá lo deputat de la circonscripcion qu’èra Renaudel, mai n’a jamai respondut. Alòrs, lei colègas mi diguèron : ¡« Bè, escriu a Cachin ». Nos respondet par retorn dau corrièr, nos diguet : « Vos faguetz pas de marrid sang, perque interpèli la chambra e aicí comença de bolegar”.
Passeriam en conselh de guerra e fa que l’a agut de condamnacions de quinze ans, de cinq ans, de dos ans, l’aviá un pauc de pertot, e n’autrei sicheriam tres que sicheriam aquitats : perque ièu èri dejà maridat, aviáu dos drolles. E quand sortèri, comencèri de montar lo Comitat de défensa dei marins de la Mar Negra, e mi metèri de suita en correspondanci ambe Paris. Aquí, fagueriam de reunions de pertot, per lo faire sortir, e puis, amé lo batatge qu’aviam fach per la campanha de Marti, au conselh generau, l’a Marti qu’a estat “élu” dos còps a Ièras, e puei alòrs avem presentat lo cambarada Alquièr, èra un enfant dau pais, eu a mai estat “elu” dos cops. Mai era pas eligible !
E alòrs, quand l’aguet lo promier congrès a Carnolas, lo ler mars 1921, amé ma frema avèm aderat au partit comunista. E, estent qu’aviáu dejà la carta dau « bloc ouvrier et paysan » de la Mar Negre, ai preferat aquela carta dau partit comunista. Es per aquò qu’aviáu totjorn aquèla ideia de pas adérar au partit socialista, que preferavi lo partit comunista. E avèm agut una vida assai movementada, perque quand partiam dins lei campanhas per assajar de crear de cellulas, e bè sabès, era pas facile ! De còps nos reçubèron a còps de pomas d’amor !
Célestine Daucros :
Alòrs n’autrei partiam, preniam la motò, partiáu darnièr la motò e pendant que Fredéric faiá de reunions, e bè ièu vendiáu la pressa dau partit, vendiáu de brochuras, distribuavi lei tracts. Que plouguesse, que nevesse eriam totjorn sus lei rotas. Aviam de dificultats, mai quand meme avem fach de bon trabalh. Mai ara voudriáu que l’aguesse un pauc mai de joines, que remplacesson un pauc lei vielhs perque crèsi que avem fach nostre “boulot”. E se deman an un bèn-estre e bè, es gràci au trabalh qu’avem fach.

Répondre à cet article

| | Plan du site | Suivre la vie du site RSS 2.0 | SPIP