Coma ambe çò que de’n pertot si fa, es mai larg, ric e divers l’occitanisme que dau temps onte se ne’n parlava mai, l’occitanò-centralisme nacionalista, en busca d’alibí, se voudriá rabalhar tot aquò (que remonta enlòc) : compren pas que l’occitanisme viu ES aqueu teissum d’iniciativas escampilhadas : a pas de besonh de centre (çò qu’empecha pas son unitat lingüistica). Mai a de besonh de caissas de ressonància : fasèm Tr’òc per que ne’n siá una, duberta en totei per definicion. Empacha pas mens qu’avèm un vejaire e, seriá que per onestetat, se devèm de lo dire.

Ansin, si podèm pas retrobar dins l’aderir sentimentau à d’unei (re)naissenças onte la guèrra poncheja. Nacionalitats-Occitània, “même combat” ? Quant d’occitanistas an pas regretat de trobar pas Occitània dins la tièra de Duverger, que condamnava “Le virus de la fragmentation” (Le Monde 27.12.91) : “Si les Slovènes et les Croates se voient reconnaître le droit de sécession, comment le refuser aux Basques, aux Corses, aux Ecossais, aux Lombards ?”. Quant son pas estats contents que l’Evènement du jeudi fague sus sa cubèrta espetar la mapa de França d’una Occitània granda ?

Dins la regression qu’amenaça, desnonciar l’acarament nacionalista es pas negar nòstra occitanitat. Si reclamarèm de l’afortiment deis egoïsmes collectius per justificar una nacion-treva, Occitània, que per sei estajants lo mòt a gès de sens nacionau ? Preferissèm la dralha d’un Occitan un pauc oblidat, Jaurès. En 1914-1918, aguèron dins lei trencadas leis “Occitans” lo temps de realisar que la lenga d’òc èra una, avans que de morir per Sarajevo e lei “marchands de canons”.

Escriviam après la guerra dau Golf : “D’avoir vu déferler le nationalisme français ne nous rend pas plus nationalistes occitans. Un peu plus convaincus que Bodon avait raison de dire que nous sommes les hommes sans patrie, qui parlons la langue d’oc. Un peu plus convaincus aussi que, comme le disait Mistral, siam de la granda França, e ni corts no costièrs” (Tr’oc n°5, mai 1991). Apondrèm que de veire petar Iogòslavia nos rend pas mai nacionalistas occitans. Sèrve en ren de se reclamar (contra Iogòslavia e contra França) de l’Europa dei pòples, coma lo paure Mazzini, se, en demai dei fòrças de l’argent, la prudéncia soleta mena a l’Europa. Lo “modèl” croata nos fa paur, lo “modèl” lombard tanben, lo “modèl” catalan es pas nòstre.

Regretar leis estructuras iogòslavas es pas negar lei realitats slovenas o croatas (que Iogòslavia aviá mielhs aparadas que pas jamai França faguèt per sei comunitats) : es regretar qu’una aisina de patz desaparéisse. E, dins la mutacion presenta de França, aparar lo positiu dins sa realitat istorica es pas s’alinhar sus lei “Beaufs” o Le Pen, e si barrar a la dubertura europenca. Au contrari, que la crispacion nacionalista occitana es gigonha de la francésa. Parlèm de França estructurada per sei conflicts sociaus e politics, non pas d’une entitat metafisica etèrna. Benlèu que l’occitanisme (qu’es pas ni mai entitat etèrna e metafisica) ganharà quora serà recebut, per leis Occitans e per leis autrei Francés, coma una dei aisinas que vivificaràn aquesta realitat francesa e aquesta dubertura europenca.

R.MERLE, J.P.DAMAGGIO.