Bagatouni 1943

D’un costat Marselha, encuei. Es de mòda Marselha, (films, television, reportages), dins una mena d’exotisme interior, talament que dins un setmanier parisenc, i a pas gaire, una editriça marselhèsa (non, es pas dòna Laffitte) n’aguèt son pron : “refusi l’estetisacion de la situacion marselhèsa” ...
De l’autre costat, Marselha, dins l’istòri, ambé totei lei constats, e tanben totei lei reconstitucions d’istòri que ti fan Marselha UNA, e sempre a despart. Marselha unida còntra lo poder centrau, Marselha simbèu per Provença de la lucha per la libertat : “Governem-si” ...
De segur que lei Francés an de problèmas ambé l’Istòri ...I a de gens que s’estonan de çò qu’aprenèm encuei sus Vichy. Deurián puslèu s’estonar de l’aprendre ara, solament ! Cu si passeja sus lo Pòrt Vielh de Marselha passeja dins l’istòri, que fa espetar leis mites. Lo nas devèrs la mar, basta de regardar a man drecha, çò que dins un temps siguèt Bagatoni, lo còr istoric de Marselha. Bagatoni, qu’es lo titol dau bèu roman de Valèri Bernard, lo felibre marselhés.
1943 : lo 14 de genier si rescontran a la villa “Ben Quilhado” (aquò s’inventa pas ! ) Bousquet (òc, es beu èu), qu’es secretari generau a la poliça de Vichy, leis autoritats de B.d.R, e lo generau Oberg, delegat d’Hitler. La tòca es d’espurgar Marselha, lo chancre d’Europa, de sa suelha centrala, lo quartier dau pòrt vielh.
La poliça francesa si fa la man lou 22, ambé lo grand rafle dau quartier de l’Operà : 250 familhas jusieuvas, 850 personas, son liuradas ai Nazis que leis exterminaran dins sei camps.
Lou 24, la poliça encieucla e fa evacuar lo quartier dau Pòrt Vielh. Cailhol, lou curat de Sant Laurent sona lei clas, refusa de partir, s’adreiça a Petain ... en van. Au premier "filtrage" 1949 personas son liuradas ai nazis que lei deportaran. Leis autrei 40.000 estajants son mandats a Frejus per un second "filtrage" : 1950 seran mai deportats.
Puei l’armada alemanda fa petar lo còr istoric e popular de Marselha.
Plaça era facha per metre en òbra lei plans d’urbanisme e d’especulacion immobiliera d’una part de la borgesiá marselhèsa. Lo tot sota lei felicitacions de la pressa locala e regionala, ais òrdres. Ne’n vaquí un escapolon, en provençau granat, levat de La Pignato, journau galoi e poupulàri (mars 1943), signat de Chaude, que teniá una cronica provençala galejarela dins Le Petit Var.
“Bagatouni es en trin de desparèisse. Souto leis espetarrado fourmidablo se derrunon, en de clapas espetaclous de frachan, tout aquelis oustau que daton, pèr la majo-part de l’Age-Mejan... De tout acò deman, n’en restara qu’un souveni. A sa plaço si dreissara uno vilo novo, bastido à la mouderno segound lei règlo de l’igièno.
A l’ouro de vuei, aquéli soubro dóu passat, tant bruto e tant pegouso, poudien pas mai resta. Perqué, à dire lou verai, curious que curious, aquéu quartié èro dins Marsiho coumo uno marrido plago enchancrido dins sa car. Falié puei la derraba au viéu. E despuei pas mau de tèms, talo ouperacien s’èro decidado. A faugu la guerro pèr que si faguèsse subran”. En demai, “au bèu mitan de tout un pople de bràvi gènt que vivoun de son travai” si tròba aqui dintre “uno raio mau-fasènto d’ome, cremo de l’impureta de tout lou ribeirés mieterran, cepoun de tubet e pielou dóu vice que vivon que dóu fru dóu gourrinùgi ... Qu vòu si desbarrassa de la bèsti fau que destrusse sa tùni. Eis uei de tóuti la rèino de la Mieterrano n’en sara que plus bello”.
Renat MERLE