La Seyne sur Mer

Accueil > Langue d’Oc, études : auteurs, destin de la langue, événements historiques, (...) > Oc. Auteurs, érudits > Pasolini

Pasolini

samedi 1er août 2020, par René MERLE

Pasolini 1922-1975 - Tr’òc, n°1, janvier 1991


Bessai que dei normalitats futuras, sa clau es la diferéncia. Ansin d’aquela, dolorosa, d’un òme tant reconeissut, pasmens mai que sol. A 53 ans, lo sequeron sus un camp bordilher. Tot ara n’auriá 70. De que nos diriá ? Eu que questionava l’avenir, pivela d’uneis occitanistas dins una amira que pòt semblar regressiva : mai legir sa poesia friolana es pas que saludar la lenga sòrre, umiliada. Es entrar dins un drame (normalitat-diferéncia) que pertòca l’engatjament nòstre.
Lo paire es oficier, mai “Bologna la rossa” fòrma lo jovent. A 16 ans, li rescòntra Rimbaud e l’anti-fascisme. Publica de poesias friolanas. Normalitat, que sa maire es de Casarsa, dins Friol, monte Pier (non “Pietro”) passa l’estiu. Diferéncia, qu’es dins lo diccionari que retròba lo friolan, quora lo fascisme condamna lei dialectas. En 43, la familha torna a Casarsa (lo paire es a la guerra). Rescòntra lo monde paisan, catolic e arcaic, son friolan viu, la Resisténcia, puèi, passat 45, la lucha deis obriers agricòlas, lo comunisme. Annadas drudas qu’afortisson son escritura friolana.
Se lo friolan es dau caire d’una maire aimada, lo paire (asirat) representa l’italian, lenga primiera. Lo joine Pasolini, que detesta “l’Italietta” provinciala, escolastica, vulgara e afectada, la nega, coma Gadda, dins la pluralitat dei registres, la contaminacion dei lengatges de son italian.
Aparaire dau friolan, quasi felibre, fonda “l’Academiuta di lenga friulana” : “Ambe son istòria infeconda e son exigencia innoncenta e ansiosa de poesia, Friol s’unís a Provença, a Catalonha, ai Grisons, a Romelia ansin qu’en totei leis autrei pichòtei patrias de lenga romana” (sempre gardarà sa joina adoracion per lo catalan-occitan medievau, lenga elegida). Soveta una Euròpa federala que sauvariá lei pichotei nacions. Mai la diferéncia presa ambe l’italianitat lo fa pas acceptar en “normalitat”. Comunista, emplega lo friolan dins sa propaganda escricha, mai per lo P.C.I. anti-federalista, l’italian es unificator. En cò dei “mantenaires”, sa causida politica fa paur, sa poesia destorba : es fresca, banhada dins la normalitat dau païs, mai passa dins son lirisme una exigencia de renovelament que lo fa eretic. Son lei sieus que lo cocharan dau paradis friolan, en 49, per pederastia. Diferéncia absoluda.
Viu a Roma. Una marrida passa, puei lo succès. Romans, primiers films fan parlar lei sota-proletaris de la banlega. Sa poesia italiana es fòrta : dialectica dei còdes ideologics e d’un veritat fonsa, esconduda. Torna publicar sei poesias friolanas, mai es que auriá sens d’escriure mai friolan aicí ? Revira de poètas catalans modernas, mai en italian.
Sei cronicas deis annadas 70 dison que per lo pòple non era atge d’aur lo passat, mai atge dau pan. Mai ara lo neò-capitalisme de consomacion, que tuet a la lesta l’antica societat rurala, integra a sa cultura de massa lei jaças popularas. Es pas conservatriça aquela ideologia, escafa lo passat trabalh-familha-patria. Son centralisme uniformisator aroina leis culturas “perifericas” entremescladas : aquelei dei pichòtas patrias dialectalas, aquelei dei classas dominadas, paisans e sota-proletaris, minoritats obrieras. La nòva cultura interclassista s’exprima dins lo biais de viure : sa permissivitat cuerbe la repression contra tota diferéncia. Lei causidas politicas correspondon plus ai causidas de vida. Enfants d’una mema matriça ideologica, lei joines son pariers, culturalament, fisicament. Monde normalisat, lenga comunicativa sensa expressivitat. Lei dialectes mòron o perdon sa creativitat. En 75 un enfant dei borgadas romanas comprendriá plus, sensa glossari, sei romans deis annadas 60. Ansin disiá Gelu en 1856 de sei cançons de 1840.
Contra aquelei cronica, la mòrt mestreja dins un terrible “linchage legau”. Alara dins un darrièr recuelh dedicat a “l’amor de lonh”, manda son testament esperitau a un joine fascista (fascista es lo que viu d’un biais mostruos la normalitat obligatòria), e a n’aquel simbol de l’extrema normalitat-diferéncia, parla la lenga de l’a-normalitat, lo friolan. Comencet e acabet son òbra ambe aquela lenga “hors-jeu”, que dins la mòrt pòrta l’espèr.
Ciapiti su chistu peis fantat ch’i ti mi odiis,
Puartilu tu. Al lus tal cour. E joi ciaminarai
Lizeir, zint avant, sielzint par simpri
La vita, la zoventut.
Carga te d’aquèu pes enfant que m’a en òdi
Pòrta ti lo. Lusis dins lo còr. E ieu caminirai
Leugier, causissant per sempre
La vida, la joventut.

Desfacha ? O signe que, parlar mairau e “marmoreana lenga romanza”, lo friolan es l’arma (ai dos sens) necessaria de la contra-modernitat. Avís en totei leis abramats de reconoissença per un neò-capitalisme triomfant, a la catalana.
Renat Merle

Répondre à cet article

| | Plan du site | Suivre la vie du site RSS 2.0 | SPIP