, (Occitans ! revista de l’I.E.O)
René Merle -
Occitans ! revista de l’I.E.O, n°52, 1992
" Lectura : José-Ramon Cubero - Pélot “Bandit d’honneur”. Un clan gascon face au pouvoir central 1800-1816 - Privat, Collection Le Midi et son histoire, 1992.
1800 : Bonaparte au poder. Dins la pròchi campanha au Nòrd de Tarbas, lei Lamon, una familha patogena, paire, maire, enfants, que rauban per completar lei revenguts modestas de sa bòria, e per plaser tanben. Familha decimada per la justícia de l’Empèri.
Vèrs 1811, dins una Bigòrra que, au contrari de sei vesinas, saup defendre la Revolucion e l’Empèri, mai refusa la conscripcion que manda luenh seis enfants, un filh Lamon (son escais-nom es Pélòt) si fa bregand. 5 ans de marridas atacas qu’exasperan lei populacions de la campanha.
Ambe lo retorn dei Borbons, e son obsession de l’Òrdre, Pélot es agantat en 1816 e mòre misteriosament en preson.
Mai se la mòrt desliura la campanha de sa paur, la tradicion orala va lèu lèu faire de Pélot un Mandrin gascon, qu’apara lo paure monde dei riches e des gendarmes. Pélot defend lei païsans, lei comunitats campanhardas enrasigadas dins sei costumas, sa cultura, sa lenga, contra la ciutat dei borgés que leis espleitan, contra lo poder de l’Estat que rabalha lei òmes e lei sòus. Mite sociau que son apogèu es sota lo Second Empèri : lo 7 març de 1859, leis autoritats de Tarbas fan tirar sus lei paisans revoltats contra lo “drech de plaça” sus lo mercat : 7 mòrts.
A travèrs la trista gesta dei Lamon, es tot un monde que torna viure, ambe d’escapadas a bodre sus la societat dau tèmps, lei presons, lo bagne, lei notables, sus tot un monde païsan alencòp enrasigat e bolegon, dubert sus lei despartaments vesins e l’Aragon.
Ambe son Pélot, J.R.Cubero, professor agregat d’istòria a Tarbes, istorian de la Bigòrra, dona un estudi que serà legida ambe grand interes e plaser ben delà de Bigòrra, que pausa dins sa problematica la question granda de “l’integracion” dei païsans occitans a la nacion novela .
Renat MERLE