Cronicas setmanieras de setembre de 2002, paja "Mesclum" La Marseillaise

Occitans e Republica 1
Lo mes passat, èriam a Gap, ambe l’amic Felip Martel, convidats per l’estagi de l’Institut d’estudis occitans deis Aups bassas e nautas, per parlar de la resisténcia republicana au còp d’estat de 1851.
I a quauquei jorns, èri a Sant-Africa, dins Aveiron, convidat per l’amic Cofin e l’associacion Cap L’òc, que fan un brave trabalh occitanista, per una vesprada sus lo tèma “Occitans e Republica : la resisténcia republicana de 1851”. Ives Roqueta presentava son roman “Lengadòc rotge”, onte tornan viure leis insurgents de Capestang, dins Erault.
Pròva bèla de l’interès deis occitanistas per son istòria e son rapòrt a la Republica, au passat e mai que mai au present.
Parleriam donc un còp de mai a Sant-Africa d’aquel eveniment escondut per l’istòria oficiala : quora lo president de la Republica, Louis-Napoleon, estranglèt la Republica, lo 2 de decembre de 1851, se Paris siguèt espotit, se França tota acceptèt ò clinèt l’esquina, un trentenau de despartaments prengueron leis armas contra lo còp d’estat. E la grand part d’aquestei despartaments èron de lenga occitana.
Aguesson fach ansin lei despartaments onte se parlava que francés, belèu que seriá estada sauvada la Republica.
Insurreccion “occitanista” ? Non pas, de segur. Aquelei gens dau pòple, que parlavan pas gaire francès, s’enausseron, non pas per aparar la republica conservatriça en plaça, mai dins l’espèra de la Republica democratica e sociala, la Republica dau Pòple. Mai es d’especificitats occitanas qu’explican aquel engatjament republican roge de la grand part de nòstrei despartaments. E d’aquò ne’n tornarem parlar.
Renat MERLE

Occitans e Republica 2
Una leiçon de militantisme
La novetat de la Republica, en 1848, siguèt lo sufragi universau (solament masculin, ailas !). Mai lei campanhards, majoritàris en França, conoissián pas la politica. Lei notables disián que lei Roges eran de chimaires, de partejaires, de feniantas... E aqueu pòple se faguèt colhonar. Votèt per lei notables. Puèi, un còp decebut de la Republica, que l’aclapava d’impòsts, se pensèt de cridar lo metge : votèt per l’òme providenciau, la ratapenada politica que prometèt tot en totei. E lo pòple faguèt de Louis-Napoleon lo promier President d’una Republica dei “Gros”, dei Blancs, e non pas dau pòple.
Maugrat la repression, lei Roges van revirar una situacion que semblava perduda. Son majoritaris tre 1849 dins fòrça campanhas e vilòtas, mai que mai en pais occitan. Viron dins l’autre sens la decepcion. Son esperença d’una societat d’egalitat e de fraternitat s’apiela sus un programa concrèt : garantida de la pichòta proprietat còntra l’usurier, drech a l’instruccion, drech au trabalh, securitat còntra la malautiá e lo vielhum, libertats comunalas. Ansin se nosa l’aliança entre paisans, mestieraus, obriers, pichòts borgès, que Marx ne’n dona a caud una analisi luminosa dins Lei luchas de classas en França, 1848-1850.
Tot aquò capitèt mai que mai en pais occitan qu’aicí lei Roges faguèron pas la leiçon au gents, mai intreron en plen dins la sociabilitat populara tala coma èra, comprés sa lenga, son biais de far festa, son amor dau cant, sa tradicion d’autonomia comunala.
Bessai qu’aquesta entrepressa nos pòt encara faire chifrar, dins la marrida passa que traversam, encuèi.
Renat Merle
(de seguir)

Occitans e Republica 3
Dins lo fube d’estudis engimbrats per l’anniversari de la Resisténcia de 1851, e que vos son prepausats per l’associacion 1851, son bulletin e son siti internet, parlarai encuèi d’un eveniment dei grands, e pas mens escondut, l’accion politica e sociala dei carboniers. A faugut esperar lo trabalh d’un estudiant dau professor Guilhon, d’Azais, H.Breuze, per descubrir aquela pagina dei luchas popularas.
Lei carboniers, obriers-paisans, avián jà una experiénça de la lucha revendicativa. Ansin, aquelei de Bressoira faguèron grèva en julhet de 1850 en solidaritat ambe de collègas sancionats, e tot lo bacin seguèt. En setembre de 1851 venguèt mai la cauma dins tot lo ròdol per sei revendicacions.
Fach que, tre la novèla dau còp d’estat, lei carboniers se torneron metre en grèva, e dins la nuech dau 4 au 5 de decembre, venguts de Peipin, de San Savornin, de Greasca, eca, s’acamperon a quàsi un milier a Bolhadissa. E d’autrei a centenaus a Fuvèu Totei ame çò qu’avián poscut trobar coma armas, e drapèu rotge levat. Espereron lei consignas dei responsables republicans de Marselha, mai, coma o sabetz, èron ja en preson !
De que faire ? Après quauquei jorns d’espèra, èra clar que la partida èra perduda... Mai lo 10 encara, una colona de carboniers marchèt vèrs Sant Zachariá per rejónher lei insurgents varès. Ailàs, lo matin dau 10, la colona varèsa èra chaplada a-z-Aups...
Comencèt lo temps de la repression.
Ansin s’acabèt lo promier moviment, au còp sociau e politica, de la classa obriera naissenta, dins aquèu caire de Bocas dau Ròse onte l’engatjament republican avançat s’es enrasigat, fins ara.
Renat Merle