Purificacion etnica, Vaudès

René MERLE — 2025-10-23T14:16:53Z

Vaudès [1]...
1545, bèl abrieu, que tot floris. Lo 16, lei damas, sus lei auturas d'a-z-Aïs, son a l'espectacle, qu'au pè de Luberon creman Cabrieras, La Motta, Peipin, Sant Martin : cu a pas fugit es martirisat, o vendut coma una bèstia. L'endeman creman Lormarin, Vilalaura ... Chaple mai. Lo 17 Merindòu. Chaple. Violament dei fremas e filhas refugiadas dins la gleisa. Creman de podra dins lo sèxe dei vieilhas. Leis autrei son menadas a Lauris, li fan faire la ronda, nusas, puèi lei fan sautar dau bauç. Lo 19, Cabrièras : chaple mai, e violaments. Leis enfants que son pas tuats son venduts. Sus l'ubac de Luberon, Lacòsta es presa : totei lei fremas e filhas son violentadas. A Murs, fremas e enfants son enfumats dins una bauma. Tota la prima, tot l'estiu, Luberon es rastelat. Ansin, au nom de la crotz, Provença es purificada dei 22 vilatges Vaudés. Mai de 3000 mòrts. E quant d'umiliats, de martirisats, de venduts ai galèras...
Despuèi mai de 50 ans davalavan de la Valoisa, de Freissinieras, dei vaus occitanas de Piemont, lei Vaudès persecutats per l'Inquisicion... De nòbles de Luberon lei sonavan per facturar de terras abandonadas. L'enquistaire dau Rei afortís que son de trabalhadors testards, onèstes, practican sa fe entre se e fan de mau en degun.
Se se son espandits lei Vaudés dins Italia, Germania, Austria, Boema, etc., aquelei dei Aups an fach quaucaren d'extraordinari per la lenga nòstra : an mès en “lenga vulgara” la Bibla, çò que per la Gleisa èra eretgia, e sei tèxtes sacrats. E de segur, parlavan occitan lei Vaudés. Lo collòqui de Merindòu, en 1530, manda lo Barba Morel (que serà cremat) en Soïssa e Alsaça, farà son rapòrt escrich en occitan.
Cu es responsable d'aquesta orror de 1545 ?
La Gleisa, qu'aviá pas jamai acceptat l'evangelisme dei Vaudés, e que secutava crudelament sei “Barbas”, que començavan de prendre lenga ambé lei Protestants de Soïssa e d'Alemanha. E lo ponent de Luberon èra dau Papa d'Avinhon. Un còp escartat l'evesca de Carpentras, que teniá per la toleréncia, lo vice-legat ordona lo chaple.
Maynier, baron d'Aupèda, 1er president dau Parlament, que ten lo poder de justicia e la força armada. Maugrat lei protestacions de quauquei nòbles de Luberon, s'acarna sus lei Vaudès, es eu que decida lo Rei. Es tanben òme dau Papa e viguier de Cavalhon. Lo borrèu es jurista cultivat, traductor de Petrarca. Amb'eu, aquelei nòbles provençaus que fan dau Parlament luec de poder provinciau. Acceptan l'anèxion a França (1483) dau moment que demòran mèstres en cò sieu. Lo chaple dei Vaudés es la responsabilitat premièra dau poder provençau.
Lo Rei ? de segur. Mai faudrà 5 ans per lo decidir de signar “l'arrest d'exterminacion” dei Vaudés, publicat per lo Parlament de Provença. Farà jutjar Maynier e lo Parlament d'a-z-Aïs per lo Parlament de Paris en 1451 : Maynier sera absot, e lo Papa ne'n farà un conte palatin. Quauquei subordinats siguèron condamnats. L'essenciau per lo Rei èra estat de baissar lo tròp grand poder que prenián lei nòbles provençaus.
Lei òmes ? Lei sordats son dau Papa (miliça avinhonesa) e de França, “vieilhas bandas” tornadas de Piemont, que son a Marselha. Mai fau ben veire que lei vilatges catolics an donat. Venon au pilhatge e au chaple de gents de Cucuron, Pertuis, Grambois, Montjustin, Montfuron, etc. Una banda de la Bastida dei Jordans devasta lo païs. De gents de Bonieus, de l'Isla mema, crompan d'enfants ! Intoleréncia religiosa, juecs de poder entre la capitala de l'estat e la capitala “provinciala”, descadenament dau maridum de la natura umana, ailàs, es un afar provençau la purificacion etnica de 1545. De se ne'n rementar nos farà mielhs prendre la mesura de çò que si debana ara, e comprendre que i a gès de collectivitat cromosomicament vaccinada contra l'òdi de l'Autre.
Renat MERLE

[1] Aquò d'Aquí - 84 - 1994

Remembrança

Purificacion etnica, Vaudès